Yer Değiştirme ve Alınan Yol Simülasyonu — Yürüdün ama hiç yer değiştirmedin

Yol

Yatay adım4 m

Dikey adım3 m

Yer değiştirme ve alınan yol — anlık değerler
Alınan yol (skaler)	0,0	m
Yer değiştirmenin büyüklüğü	0,0	m
Yolun tamamı	7,0	m
Geçen süre	0,0	s

Evden çıkıp markete gidip geri döndün. Epeyce yürüdün — ama şu an başladığın yerdesin. Yürüdüğün mesafe ile "nereye vardığın" aynı şey değil; fizikte bunlara alınan yol ve yer değiştirme deniyor.

Şunu dene

Oynat'a bas ve iki çubuğu birlikte izle. Hangisi hep büyüyor?
Yolu "Kapalı yol" yap, tekrar oynat. Son anda ne oldu?
Yatay adımı 6, dikey adımı 1 yap. İki sayı birbirine yaklaştı mı?

Ne görüyorsun?

Alınan yol, cismin gerçekten kat ettiği mesafe: yürüdükçe artar, hiç azalmaz. Yer değiştirme ise yalnız iki noktaya bakar — nereden başladın, şu an neredesin. Aradaki bütün kıvrımlar onu ilgilendirmez.

İlk yolda cisim 4 m sağa, 3 m yukarı gidiyor: alınan yol 7 m ama yer değiştirmenin büyüklüğü, yani mor okun boyu, yalnız 5 m. Ok her zaman en kısa yolu gösterdiği için alınan yol, yer değiştirmenin büyüklüğünden küçük olamaz.

Kapalı yolda cisim başladığı noktaya dönüyor. Alınan yol büyük, ama iki nokta çakıştığı için yer değiştirme sıfır.

Dikkat: biri skaler, öteki vektörel

Alınan yol yalnız bir sayıdır: "12 metre". Yer değiştirme ise sayıyla birlikte yön de taşır: "5 metre, kuzeydoğu yönünde". Bu yüzden yer değiştirme bir okla çizilir, alınan yol çizilemez.

Sınavda nasıl sorulur?

ÖSYM bu konuda hesap değil ayırt etme sorar: verilen bir yolda iki niceliği kıyaslamanı ister. Ezberlenecek iki cümle:

Alınan yol yürünen mesafedir, hep artar.
Yer değiştirme başlangıçtan bitişe çizilen oktur; kapalı yolda sıfırdır.

Bir cisim, şekildeki dikdörtgen biçimli yolu bir kez dolaşarak başladığı köşeye geri dönüyor.

Buna göre cismin alınan yolu ve yer değiştirmesinin büyüklüğü için ne söylenebilir?

Alınan yol 14 m, yer değiştirmenin büyüklüğü 10 m
Yanlış
Yer değiştirme başlangıçla bitiş arasındaki oktur; cisim başladığı noktaya döndüğü için o ok yoktur.
Çözüm: Alınan yol, cismin kat ettiği mesafedir: kenarları $4 + 3 + 4 + 3 = 14$ m. Yer değiştirme ise başlangıç noktasından bitiş noktasına çizilen vektördür; cisim başladığı köşeye geri döndüğü için bu iki nokta çakışır ve yer değiştirme sıfır olur. Sahnede denemek istersen: 'Kapalı yol' görünümünde yatay adımı 4, dikey adımı 3 yapıp oynat.
Alınan yol 14 m, yer değiştirmenin büyüklüğü 0
Doğru cevap
Kenarların toplamı $4+3+4+3 = 14$ m yürünmüştür; başlangıç ile bitiş aynı nokta olduğu için yer değiştirme sıfırdır.
Çözüm: Alınan yol, cismin kat ettiği mesafedir: kenarları $4 + 3 + 4 + 3 = 14$ m. Yer değiştirme ise başlangıç noktasından bitiş noktasına çizilen vektördür; cisim başladığı köşeye geri döndüğü için bu iki nokta çakışır ve yer değiştirme sıfır olur. Sahnede denemek istersen: 'Kapalı yol' görünümünde yatay adımı 4, dikey adımı 3 yapıp oynat.
Alınan yol 0, yer değiştirmenin büyüklüğü 0
Yanlış
Cisim gerçekten yürüdü; alınan yol hiçbir zaman azalmaz, dolayısıyla sıfır olamaz.
Çözüm: Alınan yol, cismin kat ettiği mesafedir: kenarları $4 + 3 + 4 + 3 = 14$ m. Yer değiştirme ise başlangıç noktasından bitiş noktasına çizilen vektördür; cisim başladığı köşeye geri döndüğü için bu iki nokta çakışır ve yer değiştirme sıfır olur. Sahnede denemek istersen: 'Kapalı yol' görünümünde yatay adımı 4, dikey adımı 3 yapıp oynat.
Alınan yol 10 m, yer değiştirmenin büyüklüğü 0
Yanlış
Dikdörtgenin çevresi dört kenarın toplamıdır; iki kenar eksik sayılmış.
Çözüm: Alınan yol, cismin kat ettiği mesafedir: kenarları $4 + 3 + 4 + 3 = 14$ m. Yer değiştirme ise başlangıç noktasından bitiş noktasına çizilen vektördür; cisim başladığı köşeye geri döndüğü için bu iki nokta çakışır ve yer değiştirme sıfır olur. Sahnede denemek istersen: 'Kapalı yol' görünümünde yatay adımı 4, dikey adımı 3 yapıp oynat.
İkisi de 14 m
Yanlış
İkisi ancak cisim tek bir doğru boyunca ve tek yönde giderse eşit olur.
Çözüm: Alınan yol, cismin kat ettiği mesafedir: kenarları $4 + 3 + 4 + 3 = 14$ m. Yer değiştirme ise başlangıç noktasından bitiş noktasına çizilen vektördür; cisim başladığı köşeye geri döndüğü için bu iki nokta çakışır ve yer değiştirme sıfır olur. Sahnede denemek istersen: 'Kapalı yol' görünümünde yatay adımı 4, dikey adımı 3 yapıp oynat.

Bu deneyde ne öğrenirsin?

✓Alınan yolun hareket boyunca hep arttığını gösterir.
✓Yer değiştirmenin yalnız başlangıç ve bitiş noktasına bağlı olduğunu bulur.
✓Kapalı bir yolda yer değiştirmenin sıfır olduğunu fark eder.
✓Alınan yolun, yer değiştirmenin büyüklüğünden küçük olamayacağını kıyaslayarak söyler.

FİZ.9.2.6 — Hareketin temel kavramlarının tanımlarına yönelik tümevarımsal akıl yürütebilmeMaarif Modeli · 9. Sınıf · Kuvvet ve Hareket ünitesi

Konuyu okumak istersen

Skaler BüyüklüklerBu yazımızı skaler büyüklüklerle alakalı aklınıza takılan sorulara yanıt bulabilmek için hazırladık. Skaler büyüklük nedir, skaler büyüklüklerin özellikleri Kuvvet ve HareketKuvvet ve hareket kavramları fizikte birbiriyle ilişkili şekilde incelediğimiz kavramlardır. Kuvvet, basitçe iki cisim arasındaki etkileşim olarak

← Bütün simülasyonlar