Adezyon, farklı cinsteki taneciklerin birbirine tutunma eğilimi olarak tanımlanabilir. Eğilimin sebebi ise farklı cinsteki bu parçacıklar arasındaki adezyon kuvvetleridir.
Adezyon olayı, farklı türdeki malzemelerin temas yüzeylerindeki atomların ve moleküllerin aralarındaki etkileşimlerle ilgilidir. Örneğin elektriksel yönden kutuplu (polar) yapıdaki su molekülleri, yine kutuplu yapıdaki moleküllerden oluşan cam bir yüzeyle karşılaştıklarında adezyon etkisi oldukça güçlü olabilir. Buna karşın, su molekülleri ile kutupsuz (apolar) moleküller barındıran türde bir plastik yüzey arasındaki adezyon etkisi çok daha zayıf olacaktır.
Adezyon kuvvetinin arka planında moleküller arası elektromanyetik kuvvetler bulunmaktadır.
Adezyon örnekleri
Cam bir bardaktan su içildiğinde bardakta bir miktar su kalır. Plastik bir bardaktan su içildiğinde ise bardakta çok daha az su kalır. Bunun nedeni cam ve su arasındaki adezyon etkisinin plastik ve su arasındakine göre daha büyük olmasıdır.
Yağmurlu bir gün sonrasında eğimli duran yaprakların üzerinde bile su damlalarının düşmeden durabildiğini görürüz. Su damlaları ve yapraklar arasındaki adezyon kuvvetleri, su damlalarının yapraklara yapışmasını sağlar. Adezyon olayı bu gibi sebeplerden ötürü, yapışma ismiyle de anılır.
Bir deney tüpü içerisindeki suyun yüzeyi içbükey (konkav) bir görünüm alır. Bunun sebebi su taneciklerinin cam yüzeye tutunma isteğidir.
Cıva ise bir deney tüpüne konulduğunda dışbükey (konveks) bir görünüm alır. Bunun sebebi de cıvanın kendi iç kohezyon etkisinin cam yüzeye yapışma isteğine baskın gelmesidir. Cıvadaki güçlü kohezyon etkisi, cıvanın adezyon etkisiyle cam yüzeye tutunmasına engel olur.
Yüzeylerin oluşturduğu bu biçimlere menisküs denir. İçbükey menisküs, adezyonun kohezyona baskın olması; dışbükey menisküs ise kohezyonun adezyona baskın olması sonucunda ortaya çıkar.
Islatma
Adezyon kohezyona ne kadar fazla baskınsa, sıvı temas ettiği yüzeyi o kadar iyi ıslatır. Örneğin suyun bir peçeteyi ıslatmasını düşünelim. Su molekülleri kendi başınayken kohezyon etkisiyle birbirine tutunma ve damla halinde bulunma eğilimindedir. Ancak peçetedeki moleküllerle yan yana geldiğinde adezyon baskın gelir ve damlacığın yüzeyi yarılır ve su peçeteye tutunur.
Adezyon ile ilgili örnek sorular
Hangi moleküller arasındaki çekim etkisine adezyon denir?
Aynı cins moleküller
YanlışÇözüm: Adezyon farklı cins moleküller arasındaki çekim etkisidir.
Farklı cins moleküller
Doğru cevapÇözüm: Adezyon farklı cins moleküller arasındaki çekim etkisidir.
Bir kap içerisindeki sıvı ve kap yüzeyi arasındaki adezyon kuvvetlerinin büyüklüğü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Sadece kabın yapıldığı malzemenin cinsine bağlıdır.
YanlışÇözüm: Adezyon kuvvetlerinin büyüklüğü sıvı ve kabın temas yüzeyindeki atomların ve moleküllerin aralarındaki etkileşimlerle ilgilidir. Bu etkileşimlerin derecesini hem sıvı moleküllerinin hem de kabın yapıldığı malzemeyi oluşturan moleküllerin özellikleri belirler.
Sadece sıvının cinsine bağlıdır.
YanlışÇözüm: Adezyon kuvvetlerinin büyüklüğü sıvı ve kabın temas yüzeyindeki atomların ve moleküllerin aralarındaki etkileşimlerle ilgilidir. Bu etkileşimlerin derecesini hem sıvı moleküllerinin hem de kabın yapıldığı malzemeyi oluşturan moleküllerin özellikleri belirler.
Hem kabın yapıldığı malzemenin hem de sıvının cinsine bağlıdır.
Doğru cevapÇözüm: Adezyon kuvvetlerinin büyüklüğü sıvı ve kabın temas yüzeyindeki atomların ve moleküllerin aralarındaki etkileşimlerle ilgilidir. Bu etkileşimlerin derecesini hem sıvı moleküllerinin hem de kabın yapıldığı malzemeyi oluşturan moleküllerin özellikleri belirler.
Camdan yapılmış bir deney tüpündeki su içbükey menisküs oluşturuyor. Su, sıcaklığı değişmeksizin, başka türde malzemeden üretilmiş içi boş bir deney tüpüne boşaltıldığında, bu kez dışbükey bir menisküs oluşturuyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Kohezyon değişmemiş, adezyon azalmıştır.
Doğru cevapÇözüm: Su molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetleri değişmez, çünkü suya kohezyon kuvvetlerini değiştirecek bir etkide bulunulmamıştır. Örneğin sıcaklığı sabittir. Ya da başka bir sıvıyla ya da katıyla karıştırılmamıştır. Menisküs içbükeyken adezyon kohezyona baskındır. Menisküsün dışbükey şekle dönüşmesi adezyonun azalması sonucunda kohezyonun baskın hale geldiğini gösterir.
Kohezyon artmış, adezyon azalmıştır.
YanlışÇözüm: Su molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetleri değişmez, çünkü suya kohezyon kuvvetlerini değiştirecek bir etkide bulunulmamıştır. Örneğin sıcaklığı sabittir. Ya da başka bir sıvıyla ya da katıyla karıştırılmamıştır. Menisküs içbükeyken adezyon kohezyona baskındır. Menisküsün dışbükey şekle dönüşmesi adezyonun azalması sonucunda kohezyonun baskın hale geldiğini gösterir.
Kohezyon artmış, adezyon değişmemiştir.
YanlışÇözüm: Su molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetleri değişmez, çünkü suya kohezyon kuvvetlerini değiştirecek bir etkide bulunulmamıştır. Örneğin sıcaklığı sabittir. Ya da başka bir sıvıyla ya da katıyla karıştırılmamıştır. Menisküs içbükeyken adezyon kohezyona baskındır. Menisküsün dışbükey şekle dönüşmesi adezyonun azalması sonucunda kohezyonun baskın hale geldiğini gösterir.
Cevap Anahtarı
Soruları çözdükten sonra bak. ✓ doğru cevabı gösteriyor, çözüm satırı gerekçesini anlatıyor.
Soru 1
Hangi moleküller arasındaki çekim etkisine adezyon denir?
- Yanlış: Aynı cins moleküller
- Doğru cevap: Farklı cins moleküller
Çözüm: Adezyon farklı cins moleküller arasındaki çekim etkisidir.
Soru 2
Bir kap içerisindeki sıvı ve kap yüzeyi arasındaki adezyon kuvvetlerinin büyüklüğü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Yanlış: Sadece kabın yapıldığı malzemenin cinsine bağlıdır.
- Yanlış: Sadece sıvının cinsine bağlıdır.
- Doğru cevap: Hem kabın yapıldığı malzemenin hem de sıvının cinsine bağlıdır.
Çözüm: Adezyon kuvvetlerinin büyüklüğü sıvı ve kabın temas yüzeyindeki atomların ve moleküllerin aralarındaki etkileşimlerle ilgilidir. Bu etkileşimlerin derecesini hem sıvı moleküllerinin hem de kabın yapıldığı malzemeyi oluşturan moleküllerin özellikleri belirler.
Soru 3
Camdan yapılmış bir deney tüpündeki su içbükey menisküs oluşturuyor. Su, sıcaklığı değişmeksizin, başka türde malzemeden üretilmiş içi boş bir deney tüpüne boşaltıldığında, bu kez dışbükey bir menisküs oluşturuyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Doğru cevap: Kohezyon değişmemiş, adezyon azalmıştır.
- Yanlış: Kohezyon artmış, adezyon azalmıştır.
- Yanlış: Kohezyon artmış, adezyon değişmemiştir.
Çözüm: Su molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetleri değişmez, çünkü suya kohezyon kuvvetlerini değiştirecek bir etkide bulunulmamıştır. Örneğin sıcaklığı sabittir. Ya da başka bir sıvıyla ya da katıyla karıştırılmamıştır. Menisküs içbükeyken adezyon kohezyona baskındır. Menisküsün dışbükey şekle dönüşmesi adezyonun azalması sonucunda kohezyonun baskın hale geldiğini gösterir.